Om boka

Kan jeg si noe mer? er skrevet av Serhij Zjadan, en ukrainsk forfatter, musiker og samfunnsaktivist. Han er født i Starobilsk, helt øst i Ukraina, og bor nå i Kharkiv. Zjadan har siden åren 2024 vært del av den Ukrainske nasjonalgarden, der han jobber med informasjon.

Diktsamlingen består av 21 dikt fra den opprinnelige utgivelsen «Skrypnykivka», som kom ut i Urkraina i 2023. Selv skriver Zjadan om diktene: «Til syvende og sist handler hele denne samlingen om språk. Om dets evne til å komme tilbake og reprodusere seg selv, om dets sårbarhet, om dets evne til motstand.»

De første diktene er skrevet før Russlands fullskalainvasjon.  Det siste diktet er skrevet i 2023, ett år før Zjadan selv sluttet seg til Den ukrainske nasjonalgarden. Diktene har beholdt sin opprinnelige rekkefølge etter datoen de er skrevet, og er gjendiktet Natalia Ilishchuk og Brit Bildøen. Gjennom hele diktsamlingen møter leseren bearbeidede fotografier av Svein Størksen. Fotografiene er tatt i byen Lviv høsten 2025. Vi møter menneskene som lever i denne unntakstilstanden som Zjadan skildrer i diktene sine. På bussen. På vei til kirkegården for å besøke gravene til familiemedlemmer og kolleger. Eller der de står stille i trafikken, i den daglige stillemarkeringen for de kjempende og de falne.

Utdrag fra boka

Og når de spør deg: hvorfor? –
har du ikke noe svar. Men likevel
er det på tide å skrive nye dikt:
ingen gråter lenger over de gamle diktene.

For de gamle diktene har blitt gamle,
og nå står ungdommer som fengslet
og venter på nye rim,
for å vokse opp og lide.

For de gamle diktene har etterlatt seg stillhet.
Og i denne stillheten kan man ikke ta et skritt.
Og det finnes ingen poeter som har et dikt
som kan forklare dette årets vemod.

Og ungdommene – impulsive, gåtefulle –
klarer ikke bli enige seg imellom.
Og hva skal de kalle denne klumpen i språket
som de pleide å kalle kjærlighet?

Og hva skal de kalle denne formørkelsen i hjertet
og hvordan skal de føle denne lyden i stillheten?
Stjernene er nådeløse i år.
Det er på tide å skrive nye dikt.

For de gamle diktene har ikke lenger noen kraft,
og de gamle poetene trenger ikke lenger å dø.
De har glemt hva de ble bedt om.
Hvem trenger rådene deres.

Rytmen, barmhjertighetens lillesøster,
kommer uten bebreidelse og behov.
Men hvem trenger et dikt om udødelighet
hvis det ikke står noe om deg der.

La oss rime ting på nytt.
La oss gi hemmelighetene lyd.
Alle trenger nye poeter,
trenger noen som snakker tull.

Vår tro på lyd ligger dypt.
Språket vårt er stille, vanlig.
Avhengig av pust og gane.
Ugjenkallelighet. Utålmodighet.

29.03.21

І коли тебе запитають: навіщо? –

не матимеш відповіді. А одначе

час писати нові вірші:

від старих віршів уже ніхто не плаче.

Бо старі вірші стали старими,

і ось уже підлітки, немов арештанти,

стоять і чекають на свіжі рими,

щоби дорослішати і страждати.

Бо зі старих віршів лишилась тиша.

І в тиші цій не ступиш і кроку.

І немає поетів, які б мали вірша,

аби пояснити печаль цього року.

І підлітки – нарвані, загадкові –

не можуть домовитися поміж собою.

І як їм назвати цей згусток у мові,

який вони звикли називати любов’ю?

Як їм назвати це затемнення в серці

і відчути це звучання в тиші?

Зірки цьогоріч немилосердні.

Час писати нові вірші.

Бо старі вірші вже не мають сили,

і старі поети вже не мусять вмирати.

Вони забули, про що їх просили.

Кому потрібні їхні поради.

Ритміка, юна сестра милосердя,

приходить без докору і потреби.

Але кому потрібен вірш про безсмертя,

якщо там немає нічого про тебе.

Давай знову римувати предмети.

Давай озвучувати таємниці.

Всім потрібні нові поети,

потрібен хтось, хто говорить дурниці.

Наша глибока віра в звучання.

Наша мова – тиха, звичайна.

Залежність від дихання і піднебіння.

Неповернення. Нетерпіння.

29.03.21